Пременопауза

Пременопауза — бұл әйел өміріндегі табиғи кезең, ол аналық бездердің қызметі біртіндеп төмендеп, ағзаның менопаузаға дайындалуымен сипатталады. Бұл кезең бірнеше айдан бірнеше жылға дейін созылуы мүмкін және етеккір цикліндегі, көңіл күй мен жалпы жағдайдағы өзгерістермен байқалады.

Пременопаузаның мәнін түсіну гормондық өзгерістерді дер кезінде байқауға және өмір салтын түзету арқылы физикалық пен эмоционалдық саулықты сақтауға көмектеседі.

Пременопауза — бұл не

Медициналық тұрғыдан қарағанда пременопауза — репродуктивті жастың өтпелі кезеңі, бұл кезде эстроген деңгейі біртіндеп төмендеп, овуляция ретсіз бола бастайды. Соның салдарынан етеккір циклінің ұзақтығы өзгереді, жаңа белгілер пайда болады: ысыну ұстамалары, ұйқының бұзылуы, көңіл күйдің құбылуы.

Ағза жаңа гормондық тепе-теңдікке бейімделеді: аналық бездер аз мөлшерде эстроген мен прогестерон бөледі, бұл қан тамырларының, жүйке және эндокриндік жүйелердің жұмысына әсер етеді.

Маңыздысы — пременопауза ауру емес, ол табиғи физиологиялық үдеріс. Бірақ дәл осы кезеңде көптеген әйелдер алғаш рет гинеколог немесе эндокринолог кеңесін қажет ететін белгілерді байқай бастайды. Әйелдер денсаулығына арналған препараттар бұл кезеңдегі жайсыз сезімдерді қадағалап, бұл кезеңді жеңіл өтуге көмектеседі.

Пременопауза қашан басталады

Орта есеппен пременопауза — 40–45 жас аралығында басталады, бірақ бұл көрсеткіш әртүрлі болуы мүмкін. Кейбірінде алғашқы белгілер 37–38 жаста, ал басқаларында 50 жасқа жақындағанда ғана байқалады.

Алғашқы белгілері мынадай болуы мүмкін:

• етеккір циклі ұзақтығының өзгеруі (қысқаруы немесе ұзаруы);
• көңіл күйдің жиі өзгеруі, күйзеліске төзімділіктің төмендеуі;
• ысыну ұстамаларының, түнгі тершеңдік, ұйқысыздық;
• шырышты қабықтардың құрғауы.

Бұл кезеңнің басталуына тұқым қуалаушылық, денсаулық жағдайы, өмір салты және күйзеліс деңгейі әсер етеді.

Пременопауза мен менопаузаның айырмашылығы қандай

Негізгі айырмашылық — етеккірдің сақталуы мен овуляция мүмкіндігінде.

• Пременопаузада етеккір циклі ретсіз болады, аналық бездердің қызметі жартылай болса да сақталады.
• Менопаузада етеккір мүлде тоқтайды, ал эстроген деңгейі тұрақты түрде төмен болып қалады.

Демек, пременопауза — өтпелі кезең, ал менопауза — оның нәтижесі.

Пременопаузаның себептері мен даму механизмі

Пременопауза бұл аналық бездердегі фолликул қорының табиғи түрде азаюымен және жыныс гормондары — эстроген мен прогестеронның біртіндеп төмендеуімен байланысты кезең. Бұл өзгерістер етеккір толық тоқтамай тұрып басталып, бүкіл ағзаға әсер етеді.

Негізгі биологиялық механизм — аналық бездердің фолликулды ынталандыратын гормонға (ФСГ) деген сезімталдығының төмендеуі. Гипофиз бұл өзгеріске жауап ретінде ФСГ деңгейін арттырады, бірақ фолликулдар азайғандықтан, гормондық цикл біртіндеп тұрақсыз бола бастайды.

Эстроген жетіспеушілігі тек репродуктивті жүйеге ғана емес, ағзаның әртүрлі жүйелеріне әсер етеді:

• жылу реттелуі бұзылады (ысыну ұстамалары және тершеңдік);
• қан тамырларының серпімділігі төмендейді, бұл қан қысымына және май алмасуына әсер етеді;
• шырышты қабықтардың құрылымы өзгереді;
• зат алмасу баяулап, кальцийдің сіңуі төмендейді, бұл остеопороз қаупін арттырады.

Осылайша, пременопауза ағзаның жаңа физиологиялық жағдайға көп деңгейлі бейімделу процесі.

Пременопаузаның басталуына әсер ететін факторлар

Әр әйелде пременопауза әр түрлі жаста басталады, айырмашылық он жылға дейін болуы мүмкін, бұған көптеген факторлар әсер етеді:

1. Тұқым қуалаушылық бейімділік
   Егер анаңызда немесе жақын туыстарыңызда климакс ерте басталған болса, сізде де осындай сценарийдің қайталану ықтималдығы жоғары.

2. Өмір салты
   Темекі шегу, созылмалы күйзеліс, ұйқының жетіспеуі, төмен физикалық белсенділік және қоректік заттардың тапшылығы аналық бездердің қызметін тезірек төмендетеді.

3. Гинекологиялық және эндокриндік аурулар
   Бұрын болған қабыну процестері, аналық бездерге жасалған операциялар, аналық бездердің поликистоз синдромы, аутоиммундық бұзылыстар барлығы гормондық тепе-теңдікке әсер етуі мүмкін.

4. Дәрі-дәрмектік және сыртқы әсерлер
   Химио- және радиотерапия, гормоналды контрацептивтерді ұзақ қабылдау және экологиялық қолайсыз орта гормондық өзгерістерді ерте туындатуы мүмкін.

5. Дене салмағы
   Артық салмақ кезінде май тіні эстрогенді көбірек өндіреді, бұл гормондық өзгерістердің басталуын жасыруы мүмкін, керісінше, шамадан тыс арық болғанда май тінінің жетіспеушілігі пременопаузаны ертерек тудыруы мүмкін.

Пременопаузаның негізгі белгілері

Пременопауза басталғанының ең алғашқы және айқын белгісі — етеккір циклінің өзгеруі, бірақ жайсыздық мұнымен шектелмей, ағзаның көптеген жүйелеріне әсер етеді.

1. Вазомоторлық (вегетативтік) белгілер
   Кенеттен ысыну ұстамалары, беттің және мойынның қызаруы, түнгі тершеңдік, бас ауруы мен мигрень.

2. Психоэмоционалдық өзгерістер
   Көңіл күйдің тұрақсыздығы, тітіркенгіштік, жылауықтық, үрей, күйзеліске төзімділіктің төмендеуі, зейін мен жадтың әлсіреуі.

3. Ұйқы бұзылыстары
   Ұйқысыздық, жиі ояну, көбіне түнгі тершеңдікпен байланысты.

4. Несеп-жыныс жүйесіндегі белгілер
   Шырышты қабықтардың құрғауы, қынаптағы жайсыздық, бұл несеп-жыныс жүйесіндегі мәселелердің жиілігін арттырады.

Фитопрепараттар бұл белгілерді жеңілдетуге көмектесуі мүмкін, нұсқаулықта қабылдау сызбасы көрсетілген, бірақ кез келген дәріні қабылдамас бұрын міндетті түрде дәрігермен кеңесу қажет.

Пременопауза қай жаста басталады

Пременопаузаның орташа басталу жасы — 40 пен 45 жас аралығы, бірақ бұл көрсеткіш әр әйелде әртүрлі болуы мүмкін.

Неліктен пременопауза ертерек басталуы мүмкін

Бұл кезеңнің басталу уақыты тұқым қуалаушылыққа, денсаулық жағдайына және өмір салтына байланысты. Егер пременопауза 40 жасқа дейін басталса, оған келесі факторлар жиі себеп болады.

1. Тұқым қуалаушылық.
2. Аутоиммундық аурулар және аналық бездердің поликистоз синдромы.
3. Сыртқы зақымдаушы факторлар.
4. Созылмалы стресс пен темекі шегу, эстрогеннің метаболизмін жеделдетеді.

Пременопауза белгілерін қалай жеңілдетуге болады

Бұл пременопауза кезеңіндегі басты мақсат — белгілерді барынша азайтып, әйелдің толыққанды өмір сүруіне мүмкіндік беру. Заманауи тәсіл жағдайды кешенді басқаруды құрайды.

Өмір салты мен тамақтану

Бұл кез келген терапияның негізі, онсыз емнің тиімділігі төмен болады.

● Тамақтану
Кальцийге, D дәруменіне және омега-3 май қышқылдарына бай диета. Кофеинді, ащы тағамдарды және алкогольді шектеу, олар ысыну ұстамаларын күшейтуі мүмкін.

● Физикалық белсенділік
Тұрақты аэробтық және күштік жаттығулар салмақты бақылауда ұстауға, қан тамырларын және сүйек тінін нығайтуға көмектеседі.

● Ұйқы және күйзеліс-менеджмент
Жеткілікті ұйқы уақытын қамтамасыз ету. Релаксациялық тәсілдер (медитация, йога) эмоциялық тұрақтылық пен тыныштықты арттырады.

Дәрілік және өсімдік негізіндегі қолдау

Гормоналды өзгерістердің белгілерін басқару дәрігердің бақылауымен жүзеге асырылады және бірқатар терапиялық стратегияларды қамтуы мүмкін.

1. Гормон алмастырушы терапия (ГАТ)
   Эстроген мен прогестерон жетіспеушілігін толықтыру үшін қолданылады, белгілер айқын болған кезде ең тиімді әдіс, бірақ бірқатар қарсы көрсетілімдерді бар.

2. Гормонсыз терапия
   Антидепрессанттар (жылу реттелуі мен көңіл күйге әсер етеді) мен остеопорозға қарсы препараттардан тұрады.

3. Фитопрепараттар (өсідік негізіндегі қолдау)
   Дәрілік өсімдік сығындыларына негізделген (мысалы, цимицифуга) препараттар жеңіл және орташа белгілер кезінде жұмсақ балама немесе қосымша әдіс ретінде тағайындалуы мүмкін.

Дәрігерге қашан бару керек

Өмір сапасын төмендететін алғашқы белгілер кезінде гинекологқа немесе гинеколог-эндокринологқа жүгіну қажет. Төмендегі жағдайларда дәрігерге шұғыл түрде бару керек:

• қатты, бақылауға келмейтін қан кету немесе етеккір арасындағы қан аралас бөліністер;
• іштің төменгі бөлігіндегі өткір немесе тұрақты ауырсыну;
  жалпы жағдайдың немесе көңіл күйдің күрт төмендеуі (ауыр депрессия).

Диагностика және жағдайды бақылау

Пременопауза көбінесе жоққа шығару арқылы қойылатын диагноз, сондықтан оны нақтылау үшін бірнеше зерттеу әдістері қолданылады:

1. Етеккір циклінің сипатын және белгілердің ауырлығын арнайы шкалалар арқылы бағалау;
2. Гормон деңгейлерін анықтау, ең алдымен фолликуланы ынталандырушы гормон мен эстрадиол;
3. Кіші жамбас ағзаларының УДЗ, маммография (тұрақты скрининг) және денситометрия (сүйек тығыздығын бағалау үшін).

Мұндай бақылау пременопаузаның ағымын қадағалап қана қоймай, остеопороз бен жүрек-қан тамыр аурулары сияқты ұзақ мерзімді асқынулардың алдын алуға мүмкіндік береді.

Қорытынды мен ұсыныстар

Пременопауза — бұл ауру емес, маңызды гормондық қайта құрылу кезеңі. Бұл кезеңге белсенді және саналы түрде дайындалу әйелдің денсаулығын сақтауға және өмір сапасын жоғары деңгейде ұстауға көмектеседі.

Менопаузаға қалай дайындалу керек

Дайындық кешенді болуы тиіс және үш негізгі қадамды қамтиды:

1. Дәрігермен кеңесу. Дәрігер жеке қолдау стратегиясын таңдап, басқа патологияларды жоққа шығарады.
2. Белсенді өмір салты. Тұрақты физикалық белсенділік пен салмақты бақылау.
3. Дефициттердің алдын алу. Кальций, D дәрумені және басқа микроэлементтермен ағзаны қамтамасыз ету сүйек пен қан тамырларының саулығы үшін маңызды.

Пременопауза кезеңінде өз денсаулығына саналы көзқарас менопаузаға біртіндеп және жайлы өтуге, сондай-ақ белсенді ұзақ өмір сүруге мүмкіндік береді.