Климакс кезіндегі несепті ұстай алмау: себептері, түрлері және қашан дәрігерге қаралу керек

Несепті ұстай алмау — белгілі бір триггерлер кезінде несептің еріксіз бөлінуі.

40 жастан кейінгі әйелдерде несепті ұстай алмау көбінесе перименопауза кезеңінде алғаш рет байқала бастайды. Бұл ретте әйелдерде несептің тіпті бір рет еріксіз бөлінуінің өзі оның қандай жағдайда пайда болғанына назар аударуға себеп болады: белгінің сипаты әрі қарайғы диагностика мен емдеуді едәуір айқындайды.

Менопауза және климакс кезіндегі несепті ұстай алмаудың себептері

Менопаузаға өту кезеңінде эстроген деңгейі біртіндеп төмендейді. Бұл гормондардың рецепторлары тек жыныс мүшелерінде ғана емес, уретра мен төменгі несеп шығару жолдарының тіндерінде де болады. Гормондық өзгерістер аясында шырышты қабаттар жұқарып, құрғайды, урогениталды аймақтың жағдайы өзгереді. Бұл өзгерістер әйелдерде несепті ұстай алмау не себептен болуы мүмкін деген сұраққа жауаптардың бірі болып табылады. Олар несеп шығарудың жиілеуімен, императивті шақырулармен, жайсыздықпен және несеп шығару жолдарының қайталама инфекцияларымен қатар жүруі мүмкін. Бірақ климакс басталған кезеңде несепті ұстай алмау міндетті түрде тек эстроген деңгейінің төмендеуімен байланысты емес.

Себептерін қарастыратын болсақ, әйелдердегі несепті ұстай алмау бірден бірнеше фактордан туындауы мүмкін:

• жүктілік пен босанудан кейін жамбас түбі бұлшықеттері мен дәнекер тіндердің әлсіреуі;
• уретра мен қуықтың тірек аппаратының жасқа байланысты өзгерістері;
• дене салмағының артық болуы;
• жамбас ағзаларының пролапсы;
• созылмалы жөтел, іш қату кезінде үнемі күшену немесе жамбас түбіне түсетін басқа да тұрақты жүктеме;
• қуықтың аса белсенділігі;
• қант диабеті, кейбір неврологиялық аурулар;
• кіші жамбас аймағына жасалған операциялар;
• несеп шығару жолдарының инфекциялары.

45 жастан кейінгі әйелдердегі несепті ұстай алмауды да автоматты түрде климакстың салдары деп санауға болмайды. Мысалы, күйзеліс түрі орта жастағы әйелдер арасында әсіресе кең таралған, ал одан әрі қартаюмен бірге ургентті және аралас несепті ұстай алмаудың маңызы артады.

Әйелдердегі несепті ұстай алмаудың негізгі түрлері

Емдеуді бастамас бұрын бұзылыстың түрін анықтау маңызды: жаттығулар, дәрілік препараттар және хирургиялық әдістер әртүрлі механизмдерге әсер етеді.

1. Күйзелістік несепті ұстай алмау

Несеп іш қуысы ішіндегі қысым жоғарылаған кезде бөлінеді — мысалы:

• жөтелгенде;
• түшкіргенде;
• күлгенде;
• жүгіргенде немесе секіргенде;
• ауыр заттарды көтергенде;
• кенет орнынан тұрғанда немесе басқа физикалық жүктеме кезінде.

Мұндай несепті ұстай алмау ең алдымен уретраның жеткіліксіз тіректік қызметімен және/немесе оның сфинктерінің қызметімен байланысты.

2. Ургентті несепті ұстай алмау

Несептің еріксіз бөлінуінің алдында кенеттен қатты шақыру пайда болады, оны дәретханаға барғанға дейін тежеу қиын. Көбінесе бір мезгілде несеп шығарудың жиілеуі және түнгі шақырулар мазалайды.

3. Аралас несепті ұстай алмау

Аралас түрінде екі механизм де болады: несеп жөтелгенде немесе физикалық жүктеме кезінде де, сондай-ақ шұғыл шақырудан кейін де бөлінуі мүмкін. Әртүрлі бағалаулар бойынша, несепті ұстай алмайтын әйелдердің шамамен үштен бірінде аралас түрдің белгілері болады.

4. Климакс кезінде қуықтың босатылуының бұзылуына байланысты несепті ұстай алмау

Сирек жағдайда себеп қуықтың жеткіліксіз жиырылуы немесе несептің ағуына кедергі болуына байланысты қалдық несептің едәуір мөлшерде жиналуы болуы мүмкін.

Қашан дәрігерге қаралу керек және диагностика әдістері

Климакс кезіндегі әйелдердің несепті ұстай алмауы міндетті түрде шыдау керек немесе жастың табиғи салдары ретінде қабылдау керек жағдай емес. Егер несептің еріксіз бөлінуі қайталанатын болса, гигиеналық төсемдерді қолдануға, физикалық белсенділікті шектеуге мәжбүр етсе, ұйқыға және күнделікті өмірге кедергі келтірсе, маманға қаралған жөн.

Бір уақытта келесі белгілер пайда болса, тексеруді кейінге қалдырмау маңызды:

• несепте қан болуы;
• ауырсыну немесе күйдіру;
• қуықты босатудың айқын қиындауы;
• эпизодтық емес, тұрақты несептің ағуы;
• қуық немесе уретра аймағындағы ауырсыну;
• қынапта бөгде заттың болуы немесе айқын қысым сезімі.

Бастапқы диагностика күрделі тексерулерді қажет етпейді:

• гинекологиялық және урогинекологиялық тексеру;
• несеп талдауы;
• кемінде үш күн жүргізілетін несеп шығару күнделігі;
• несеп шығарғаннан кейінгі қалдық несепті анықтау.

Асқынбаған несепті ұстай алмау кезінде КТ, МРТ және цистоскопия стандартты бастапқы тексеруге кірмейді.

Емдеудің заманауи әдістері және алдын алу

Егер климакс кезінде несепті ұстай алмау пайда болса, ең алдымен не істеу керек екені оның түріне байланысты. Күйзелістік, ургентті және аралас түрлерді бірдей тиімді емдейтін әмбебап әдіс жоқ.

1. Жамбас түбі бұлшықеттерін жаттықтыру
   Климакс кезінде қуықты қалай нығайтуға болады деген сұрақтың тұжырымдалуы толықтай дұрыс емес. Күйзелістік және аралас несепті ұстай алмау кезінде бірінші кезектегі ем ретінде маманның бақылауымен кемінде үш айға созылатын жамбас түбі бұлшықеттеріне арналған жаттығулар бағдарламасы саналады.

2. Қуықты жаттықтыру
   Ургентті және аралас несепті ұстай алмау кезінде bladder training — несеп шығару арасындағы аралықтарды біртіндеп ұзарту және кенеттен пайда болған шақыруды бақылауды үйрету әдісі қолданылады. Ұсынылатын бастапқы курс кемінде алты аптаға созылады.

Сонымен қатар сұйықтықты шамадан тыс тұтынуды түзету, кофеин мөлшерін азайту, іш қатуды емдеу және семіздік кезінде салмақты төмендету көмектесуі мүмкін.

3. Климакс кезіндегі несепті ұстай алмауға арналған препараттар

Дәрілік терапия бұзылыстың механизміне байланысты. 50 жастан кейінгі әйелдерде несепті ұстай алмау пайда болған кезде препараттар жасына немесе тек менопаузаның болуына байланысты таңдалмайды.

Ургентті несепті ұстай алмау және қуықтың аса белсенділігі кезінде қуықты дәрі-дәрмек арқылы қалай нығайтуға болады деген сұраққа жауап беретін әдістер бар. Дәрігер мыналарды тағайындауы мүмкін:

• қуықтың еріксіз белсенділігін төмендететін антимускариндік препараттар;
• қуықтың функционалдық сыйымдылығын арттыруға көмектесетін β3-адренорецептор агонистері.

Егер бір уақытта құрғақтық, күйдіру, жайсыздық, жыныстық қатынас кезіндегі ауырсыну және генитоуринарлық синдромның басқа да белгілері болса, дәрігер жергілікті қынаптық эстрогендерді ұсынуы мүмкін.

Осылайша, климакс кезіндегі несепті ұстай алмау анықталса, емдеу гормондық статуспен ғана емес, ең алдымен белгілердің түрімен де байланысты болуы керек.

Егер консервативті терапия несепті ұстай алмаудан қалай арылуға болады деген мәселені шешпесе, әрі қарайғы мүмкіндіктер де несепті ұстай алмаудың түріне байланысты болады.

Тұрақты ургентті несепті ұстай алмау кезінде ботулиндік токсин инъекциялары және басқа да мамандандырылған әдістер қолданылуы мүмкін.

Айқын күйзелістік несепті ұстай алмау кезінде уретраның тіректік қызметін қалпына келтіруге бағытталған хирургиялық әдістер, ал жекелеген жағдайларда инъекциялық препараттар қарастырылады.

Климакс кезіндегі қуық мәселелері олардың механизмін дұрыс әрі уақытында анықтаған жағдайда жақсы түзетіледі.