Ішек микробиомы: бактериялар эстроген алмасуына қалай әсер етеді және менопауза кезінде ферменттелген тағамдар неге маңызды?

Менопауза кезіндегі гормондық қайта құрылу репродуктивті жүйеге ғана емес, ас қорыту жүйесіне де әсер етеді. Көптеген әйелдерде іштің кебуі, метеоризм, климакс кезіндегі іш қату, тамақтан кейінгі ауырлық байқалады.

АІЖ эстрогендердің алмасуына қатысады: бауырда өңделгеннен кейін гормондық метаболиттердің бір бөлігі өтпен бірге ішекке түседі, онда олар нәжіспен сыртқа шығарылады немесе бактериялардың қатысуымен бір бөлігі қайтадан қанға сіңеді.

Эстроген деңгейінің төмендеуі ішектің моторикасына, газ түзілуіне сезімталдыққа және зат алмасуға әсер етеді. Менопауза кезінде іштің кебуін қанттың шамадан тыс мөлшері, кеш уақыттағы тойып тамақтану, аз қимылдау және кейбір дәрілер күшейтеді. Ферменттелген өнімдер микрофлораны және ішектің тұрақты жұмысын қолдауға көмектеседі, бірақ эстроген деңгейін тікелей көтермейді және емді алмастырмайды.

Неліктен менопауза кезінде ішек нашар жұмыс істеуі мүмкін?

Климакс кезінде ішек сезімтал бола түседі. Оның жұмысына бірден бірнеше фактор әсер етеді:

• эстрогеннің әсері — гормон деңгейінің төмендеуі ішек перистальтикасы мен газдардың әсерінен созылуға сезімталдықты өзгертеді;
• іш қату — тағам қалдықтары ішекте ұзақ уақыт тұрып қалады, бактериялар оларды белсендірек ашытады және газ көбірек түзіледі;
• күйзеліс және ұйқының нашар болуы — әдеттегі рационға реакцияны күшейтеді;
• аз қимылдау және судың жеткіліксіздігі — нәжістің шығуын қиындатады;
• кейбір дәрілер — темір, кальций препараттары, ауырсынуды басатын дәрілер, антигистаминдік препараттар, антидепрессанттар АІЖ тарапынан жанама әсерлер тудыруы мүмкін.

Эстрогендер және ішек: олардың арасында қандай байланыс бар

Менопауза кезінде эстроген деңгейі төмендейді. Бұл ағзаның әртүрлі жүйелеріне әсер етеді.

Эстрогендер мен ішек бір-бірімен екі бағытта байланысты. Бір жағынан, гормондар ішектің моторикасы мен оның қабырғаларының сезімталдығына әсер етеді. Екінші жағынан, ішек эстрогендердің алмасуына қатысады.

Бұл жүйенің қалыпты жұмыс істеуі үшін мыналар маңызды:

• тұрақты нәжіс шығару — зат алмасу өнімдерін шығару үшін;
• жасұнықтың жеткілікті мөлшері — нәжістің көлемін және пайдалы бактерияларға қорек болатын ортаны қолдайды;
• әртүрлі микрофлора — тағамдық талшықтар мен гормондық метаболиттерді өңдеуге қатысады;
• бауыр мен өт бөлінуінің қалыпты жұмысы — онсыз эстрогендерді өңдеудің алғашқы кезеңі бұзылады;
• алкогольді қалыпты мөлшерде қолдану немесе одан бас тарту.

Ішек пен эстрогендер — бір-бірімен тығыз байланысты жүйе, оның жұмысына менопауза кезіндегі өзгерістер әсер етеді.

Эстроболом дегеніміз не және ол менопауза кезінде неге маңызды?

Эстроболом — эстрогендердің алмасуына қатысатын ішек микрофлорасының бөлігі. Бактериялық ферменттер, соның ішінде β-глюкуронидаза, гормондық метаболиттердің қай бөлігі нәжіспен шығарылатынына, ал қай бөлігі қайтадан қанға сіңуі мүмкін екеніне әсер етеді. Менопауза кезінде аналық бездер эстрогенді аз мөлшерде өндіреді, сондықтан ішек микрофлорасының маңызы арта түседі.

Әртүрлі биом сонымен қатар жасұнықтың қорытылуын, қысқа тізбекті май қышқылдарының түзілуін және ішектің қалыпты жұмысын қолдайды. Құрамында өсімдік тектес өнімдер жеткілікті және ферменттелген тағамдар мөлшері қалыпты болатын тамақтану менопауза кезіндегі жалпы метаболикалық жағдай үшін маңызды.

Эстроген деңгейінің төмендеуі ағзаға және ас қорытуға қалай әсер етеді?

Менопауза кезінде эстроген деңгейі төмендейтіндіктен, бұл үдеріс ағзаға және АІЖ-ның жұмысына қалай әсер етеді?

1. Моторика
   Ішек баяуырақ жұмыс істей бастайды. Нәжіс ұзақ уақыт кідіреді, қатаяды, іш қату және климакс кезіндегі іштің кебуі күшейеді.

2. Сезімталдық
   Ішек қабырғасы газдардың әсерінен созылуға сезімтал бола түседі. Тіпті тамақтың әдеттегі мөлшерінен кейін де іш ауыруы немесе кебуі мүмкін.

3. Зат алмасу
   Эстроген деңгейі төмендегеннен кейін висцералды майдың жиналуы жеңілдейді, сонымен қатар тәбет пен тәттіге деген құштарлық артады. Кешкі уақытта тамақтану және қанттың шамадан тыс мөлшері климакс кезіндегі іштің кебуін және тұрақсыз нәжісті күшейтеді.

4. Ми мен ішектің байланысы
   Ұйқының қанбауы, мазасыздық, ысыну ұстамалары және созылмалы күйзеліс климакс кезінде вегетативті жүйке жүйесінің жұмысын өзгертеді. Іштің кебуі, түйілуі, іштің құрылдауы, метеоризм, жалған шақырулар немесе іш қатуға бейімділік — клиникалық тұрғыдан жиі кездесетін реакция.

Ішекке арналған ферменттелген өнімдер: бұл нені білдіреді?

Ферменттеу — бактериялар немесе ашытқылар өнімді өзгертетін процесс: олар қанттардың бір бөлігін ыдыратады, қышқылдықты арттырады, дәмін, иісін және құрылымын өзгертеді.

Ішекке арналған ферменттелген өнімдер:

• микрофлораны жақсартады — егер өнім ашыту процесінен кейін пастерленбеген болса және дұрыс сақталса;
• тамақтану рационының әртүрлілігін арттырады — қышқыл сүт өнімдері, ашытылған көкөністер, кимчи өзіндік дәмге ие;
• көбіне жеңіл қабылданады — мысалы, айран мен йогуртта лактозаның бір бөлігі алдын ала ыдырайды, сондықтан олар сүтті көтере алмайтын адамдарға қолайлы болуы мүмкін;
• жасұнықты толықтырады, бірақ оның орнын алмастырмайды — микрофлора үшін көкөністер, жемістер, дәнді дақылдар, бұршақ тұқымдастар, жаңғақтар мен тұқымдар бұрынғыдай қажет.

Кішкентай порциялардан бастаған дұрыс: 100–150 мл айран немесе йогурт, 1–2 ас қасық ашытылған көкөніс, мисо немесе темпенің аз мөлшері. Іштің кебуіне бейімділік болса, ашытылған өнімдерді бірден көп мөлшерде қолдану жайсыздықты күшейтуі мүмкін.

Менопауза кезінде ішек пен микрофлораны қолдау үшін не жеу керек?

Бактериялардың әртүрлі топтары тағамдық талшықтар мен өсімдік қосылыстарының әртүрлі түрлерін пайдаланады. Сондықтан ішек үшін бір ғана мінсіз ботқа емес, әртүрлі әрі теңгерімді өнімдер жиынтығы пайдалы.

1. Көкөністер
   Көлем, су және жасұнық береді. Оңай қабылданатын түрлерінен бастаған ыңғайлы: кәді, сәбіз, қияр, қызанақ, асқабақ, қызылша, жапырақты көкөністер. Егер қырыққабат, пияз немесе сарымсақ климакс кезіндегі метеоризмді күшейтсе, олардың мөлшерін рационда азайтады.

2. Жемістер мен жидектер
   Қызыл жидектер, киви, цитрус жемістері, қара өрік, қара өрік қақтары, алма және алмұрт ішектің қалыпты жұмысын қолдайды. Іштің кебуіне бейімділік болса, мәзірді жеке ерекшеліктерге қарай таңдаған дұрыс.

3. Дәнді дақылдардан жасалған өнімдер
   Сұлы, қарақұмық, арпа жармасы, қоңыр күріш, бұлғыр, тұтас дәнді нан қант деңгейінің күрт көтерілуінсіз жасұнық мөлшерін арттыруға көмектеседі.

4. Бұршақ тұқымдастар
   Жасымық, ноқат, бұршақ және асбұршақ жасұнық пен өсімдік ақуызын береді. Газ түзілуін азайту үшін дайын өнімнен 2–3 қасықтан бастап, бұршақтарды алдын ала жібітіп, жақсылап пісіріңіз.

5. Жаңғақтар мен тұқымдар
   Чиа, асқабақ дәндері, грек жаңғағы, бадам құрамында жасұнық, минералдар және пайдалы майлар бар. Іш қату кезінде ұнтақталған зығыр дәні әсіресе ыңғайлы: оны ботқаға, йогуртқа немесе салатқа қосуға болады, сондай-ақ сумен бірге жеуге болады.

6. Ақуыз
   Балық, жұмыртқа, құс еті, бұршақ тұқымдастар, сүзбе, йогурт, айран, майы аз ет климакс кезінде бүкіл ағзаға пайдалы, ішек те — ерекшелік емес.

7. Ферменттелген өнімдер
   Күнделікті рационға қантсыз йогурт, айран, майлы айран, ашытылған көкөністер, кимчи, мисо, темпе қосуға болады. Комбучаны қалыпты мөлшерде ішкен дұрыс: оның құрамында қант, газ, қышқылдар және аз мөлшерде алкоголь болуы мүмкін.

8. Сусындар
   Қарапайым сусындарды таңдаған дұрыс: су, қою емес шай. Газдалған сусындар іштің керілуін күшейтеді, кофеиннің шамадан тыс мөлшері ұйқыны нашарлатып, мазасыздықты тудыруы мүмкін, ал алкоголь АІЖ тітіркендіріп, ағзаның қалыпты қалпына келуіне кедергі жасайды. Егер рациондағы жасұнық мөлшерін арттырсаңыз, суды да тұрақты түрде көбірек ішу керек: сұйықтық жеткіліксіз болса, іш қату күшейеді.

Іштің кебуі мен климакс көбіне бір уақытта байқалады, бірақ бұл жайсыздыққа шыдап жүруге немесе барлығын гормондарға байланыстыруға себеп емес. Егер белгілер күшейсе, тұрақты сипат алса немесе ауырсыну, салмақ жоғалту не нәжістің күрт өзгеруімен қатар жүрсе, дәрігердің кеңесі қажет.