Эстроген: басты әйел гормоны нені реттейді
Эстрогенді әділ түрде басты әйел гормоны деп атайды — дәл осы гормон әйелдің өзін қалай сезінетінін, сыртқы келбетін және ағзаның негізгі жүйелерінің жұмысын өмір бойы айқындайды. Оның деңгейі әртүрлі кезеңдерде өзгереді: жыныстық жетілуден бастап ересек жасқа және климаксқа дейін, әрі бұл ауытқулар ағза үшін елеусіз өтпейді.
Эстрогеннің рөлін түсіну ағзаның белгілеріне дер кезінде назар аударуға және маманмен бірге дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі. Бұл менопауза сияқты сезімтал кезеңге де қатысты. Оның белгілерін жеңілдетуге әртүрлі әдістер көмектеседі, соның ішінде дәрігердің кеңесінен кейін көрсеткіш бойынша қолданылатын әйел денсаулығына арналған гормонсыз препараттар да бар. Алайда мәселенің мәнін түсіну өте маңызды.
Эстроген дегеніміз не
Эстрогендер — негізінен аналық бездерде синтезделетін, ал аз мөлшерде — бүйрек үсті бездерінде және май тінінде түзілетін стероидты гормондар тобы. Олардың ішінде негізгі әрі ең белсендісі эстрадиол, дәл осы гормон әйел ағзасындағы көптеген физиологиялық үдерістерге шешуші әсер етеді. Сонымен қатар эстрон және эстриол гормондары да бар.
Негізгі қызметтері
Эстрогеннің ағзаға әсері көп деңгейлі және жүйелі. Ол келесі үдерістерді реттеуге қатысады:
- фолликулдардың жетілуі мен овуляция;
- етеккір циклінің тұрақтылығы;
- репродуктивті қабілетті сақтау;
- сүйек тінінің тығыздығы;
- тері, қан тамырлары және жүйке жүйесінің жағдайы.
Эстроген нелерге әсер етеді
Эстроген гормоны дерлік барлық ағзалар мен тіндерге әсер етеді, сондықтан оның деңгейіндегі кез келген өзгеріс бірден бірнеше жүйеде байқалуы мүмкін.
Репродуктивті жүйе
Әйелдерде эстроген эндометрийді имплантацияға дайындайды, етеккір цикліне әсер етеді және прогестеронмен тығыз байланыста жұмыс істейді. Оның тапшылығы кезінде цикл бұзылыстары, ұрықтану ықтималдығының төмендеуі және овуляцияның бұзылуы мүмкін.
Тері мен шаш
Эстроген жеткілікті деңгейде болғанда тері серпімді әрі ылғалды болып сақталады, ал шаш тығыз әрі жылтыр болады. Гормон деңгейінің төмендеуі көбіне терінің құрғауымен және шаштың сынғыштығымен қатар жүреді, бұл әсіресе климакс кезеңінде айқын байқалады.
Сүйек тіні және зат алмасу
Эстроген сүйек тінінің түзілуінде маңызды рөл атқарады және кальций алмасуына әсер етеді, бұл сүйек тығыздығына тікелей ықпал етеді. Оның тапшылығы, әсіресе етеккір қызметі тоқтағаннан кейін, остеопороздың даму қаупін арттырады.
Эмоционалдық жағдай
Гормондық фон психоэмоционалдық тепе-теңдікке де әсер етеді. Эстроген деңгейінің ауытқуы ашушаңдықпен, зейіннің төмендеуімен және ұйқының бұзылуымен қатар жүруі мүмкін.
Эстроген тапшылығы
Эстроген тапшылығы тек климакс кезеңінде ғана емес, жас кезде де пайда болуы мүмкін — созылмалы күйзеліс, салмақтың күрт төмендеуі немесе эндокриндік бұзылыстар аясында. Мүмкін белгілерге шырышты қабаттардың құрғауы, етеккір циклінің тұрақсыздығы, либидоның төмендеуі және тез шаршағыштық жатады. Мұндай жағдайларда эстрогенді өз бетімен қалай көтеруге болады деп іздемей, міндетті түрде тексеруден өтіп, дәрігердің ұсыныстарын орындау қажет.
Эстроген деңгейін қалай көтеруге болады
Эстрогенге қатысты ең жиі қойылатын сұрақтардың бірі — оның деңгейін қалай арттыру. Бұл әрқашан кешенді тәсілді талап етеді:
- тамақтану мен ұйқы режимін түзету;
- қалыпты физикалық белсенділік;
- созылмалы күйзелісті азайту;
- қажет болған жағдайда медициналық терапия.
Әйелдерде эстроген деңгейін қалай қалыпқа келтіруге болады
Эстроген деңгейін қалай қалыпқа келтіру керектігін түсіну алдымен ауытқудың нақты себебін анықтаудан басталады.
Талдаулар және диагностика
Гормондық фонды бағалау үшін қан талдаулары тағайындалады, олар эстрадиол және басқа жыныс гормондарының деңгейін циклдің әртүрлі фазаларында немесе постменопауза кезеңінде анықтауға мүмкіндік береді.
Маман тарапынан терапияны таңдау
Эстроген деңгейін қалай көтеру немесе, керісінше, оның артық мөлшерін түзету керектігін тек дәрігер ғана анықтай алады. Терапия әрқашан жеке таңдалады, ал қазіргі медициналық хаттамалар кезең-кезеңімен және теңгерімді тәсілді қарастырады.
Алғашқы кезеңде дәрігер белгілерді, анамнез деректерін және зертханалық талдау нәтижелерін бағалайды. Бұл ретте тек эстроген деңгейі ғана емес, оның прогестеронмен арақатынасы да, қажет болған жағдайда басқа гормондардың көрсеткіштері де ескеріледі.
Қазіргі клиникалық ұсыныстарға сәйкес, терапияның мүмкін бағыттарына мыналар жатады:
- Айқын белгілер болмаған және ауытқулар орташа болған жағдайда жеткілікті болуы мүмкін дәрі-дәрмексіз түзету;
- Қарсы көрсетілімдер жоққа шығарылғаннан кейін жүргізілетін гормондық коррекция. Түрі, дозасы және ұзақтығы дәрігермен анықталады;
- Гормондық өзгерістер айқын клиникалық белгілермен қатар жүргенде өмір сапасын жақсартуға бағытталған симптоматикалық терапия;
- Емнің қауіпсіздігі мен тиімділігін бағалап, қажет кезде өзгерістер енгізуге мүмкіндік беретін тұрақты бақылау.
Эстроген деңгейі жоғары болғанда қалай төмендетуге болады
Клиникалық тәжірибеде эстрогенді қалай төмендету керек деген сұрақ тек оның абсолютті жоғарылауында ғана емес, сонымен қатар эстрогендердің прогестероннан салыстырмалы түрде басым болуы кезінде де туындайды. Мұндай жағдай эстроген көрсеткіштері зертханалық тұрғыда қалыпты шектерде болғанның өзінде, гормондар арасындағы тепе-теңдік бұзылғанда пайда болуы мүмкін. Бұл жағдай келесі белгілермен қатар жүруі ықтимал: ісінулер, сүт бездерінің ауыруы, көңіл күйдің күрт өзгеруі, етеккір алдындағы синдром белгілерінің күшеюі немесе климакс кезеңінде жалпы жағдайдың нашарлауы.
Түзету әрдайым дәрі-дәрмексіз шаралардан басталады:
Дене салмағын бақылау. Май тіні эстрогендердің синтезіне қатысады, сондықтан артық салмақ гормоналдық теңгерімсіздіктің сақталуына ықпал етуі мүмкін.
Тамақтануды түзету. Жасұныққа бай тағамдар асқазан-ішек жолы арқылы артық эстрогендердің шығарылуына көмектеседі.__ Сонымен қатар қаныққан майлар мен ультраөңделген өнімдерді шамадан тыс тұтынуды шектеу ұсынылады.
Физикалық белсенділік. Үнемі орындалатын қалыпты жүктемелер бүкіл гормондық жүйенің дұрыс жұмысын қолдайды.
Қосымша эндокриндік бұзылыстарды анықтау және емдеу. Қалқанша без аурулары, инсулинге төзімділік және басқа гормоналдық бұзылыстар эстроген деңгейіне жанама әсер етуі мүмкін.
Маман бақылауында динамикалық қадағалау. Қайталама талдаулар мен белгілерді бағалау таңдалған тактиканың тиімділігін бақылауға және қажет болған жағдайда оны дер кезінде түзетуге мүмкіндік береді.
Гормондарды өз бетінше тағамдық қоспалармен немесе дәлелденбеген әдістермен төмендетуге тырысу гормондық теңгерімсіздікті ушықтырып, жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін.
Қорытынды
Эстроген — әйел денсаулығының негізгі реттеушісі, ол репродуктивті функцияға, сыртқы келбетке, сүйек тініне және эмоциялық жағдайға әсер етеді. Гормондық теңгерімсіздікті меңзейтін кез келген белгілер кәсіби медициналық бағалауды қажет етеді. Дәлелді медицинаға негізделген сауатты тәсіл ағзаға зиян келтірмей, өмірдің әртүрлі кезеңдерінде денсаулықты сақтауға көмектеседі.